Z Natalią Bakhtadze Englander, przewodniczącą Gruzińskiego Stowarzyszenia Ekoturystycznego rozmawia Dominika Zaręba. Przeczytaj cały wywiad w jęz. angielskim >>>
Gruzińskie Stowarzyszenie Ekoturystyczne powstało w 2012 roku na bazie wcześniejszej inicjatywy Centrum Rozwoju Ekoturystyki, z misją budowania bardziej zrównoważonego modelu turystyki w Gruzji, zakorzenionego w ochronie przyrody, dziedzictwie kulturowym oraz udziale społeczności lokalnych. Od samego początku organizacja działała bez wielu gotowych wzorców, dlatego wypracowała własne podejście oparte na prostej zasadzie: zrównoważony rozwój oznacza odpowiedzialne korzystanie z dostępnych zasobów przy jednoczesnej ochronie zarówno ekosystemów naturalnych, jak i dziedzictwa kulturowego przekazywanego z pokolenia na pokolenie. Z czasem ta koncepcja przekształciła się w szerszą ambicję współtworzenia krajowej strategii ekoturystyki.
Kluczowym obszarem działalności organizacji jest łączenie ludzi — lokalnych społeczności, małych przedsiębiorstw i odwiedzających — poprzez interpretacyjne, oparte na narracji doświadczenia turystyczne. Stowarzyszenie, liczące około 100 członków, wspiera MŚP, które respektują wartości ekologiczne i krajobraz kulturowy. Zamiast turystyki masowej promuje produkty oparte na „autentycznym doświadczeniu”, w których centralną rolę odgrywają opowiadanie historii i interpretacja. Oznacza to, że turystyka nie polega jedynie na odwiedzaniu miejsc, lecz na zrozumieniu lokalnego stylu życia, tradycji oraz relacji między ludźmi a naturą.
Jednym z omawianych w wywiadzie przykładów jest Lost Ridge Inn w Sighnaghi, gdzie opuszczona przestrzeń wiejska została ożywiona dzięki ekoturystyce. Projekt przywraca niematerialne praktyki kulturowe, takie jak jazda konna, tradycyjne gotowanie, ogrodnictwo czy wiedza o ziołach, poprzez zaangażowanie mieszkańców. Tworzy to żywy ekosystem, w którym odwiedzający aktywnie uczestniczą w życiu wsi, a nie tylko je obserwują, wzmacniając ideę „powrotu do natury” jako w pełni immersyjnego doświadczenia kulturowego.
Kolejną ważną inicjatywą jest Kulturowa Trasa Domów Oda w zachodniej Gruzji. Domy typu „Oda” to tradycyjne drewniane budynki, często mające ponad 150 lat, znane z konstrukcji bez użycia gwoździ oraz rzeźbionych balkonów odzwierciedlających lokalną tożsamość i rzemiosło. Wiele z nich znika w wyniku modernizacji i zaniedbania. Projekt ma na celu ich ochronę i odnowę jako żywego dziedzictwa, a nie statycznych obiektów muzealnych. Wspierany przez fundusze europejskie i niemieckie (w tym programy GIZ), inicjatywa odnawia budynki i ożywia społeczności wiejskie, czyniąc dziedzictwo ponownie wartościowym ekonomicznie i kulturowo. Domy te przedstawiane są jako wyraz tożsamości, historii i osobistych opowieści zapisanych w architekturze.
Dyskusja podkreśla, że turystyka w tym ujęciu ma głęboko interpretacyjny i edukacyjny charakter. Odwiedzający są zachęcani do odkrywania znaczeń kulturowych, a nie tylko fizycznych miejsc. Taka forma podróżowania sprzyja wymianie międzykulturowej, w której uczenie się przebiega w obie strony — między gospodarzami a gośćmi. Turystyka staje się procesem wolniejszym i bardziej refleksyjnym, który może mieć długotrwały wpływ intelektualny i emocjonalny na podróżnych.
Drugim głównym filarem wywiadu jest projekt Gruzińskich Greenways (zielonych szlaków). Inicjatywa ta przekształca dawne historyczne trasy — niegdyś część sieci handlowych i komunikacyjnych, takich jak Jedwabny Szlak — w korytarze wolne od ruchu motorowego, przeznaczone do pieszych wędrówek, jazdy na rowerze i konno. Celem jest ponowne wykorzystanie zapomnianej infrastruktury jako ekologicznych i kulturowych szlaków, które łączą ludzi z krajobrazem i historią, jednocześnie wspierając zrównoważony rozwój turystyki.
Do projektu wybrano trzy regiony pilotażowe: Achmeta, Tianeti i Lanchkhuti. Wybrano je, ponieważ znajdują się stosunkowo blisko Tbilisi, ale nadal mają niski poziom rozwoju turystycznego. Podejście ma charakter stopniowy: zamiast dużych inwestycji infrastrukturalnych zaczyna się od prostego tworzenia szlaków oraz angażowania społeczności lokalnych, stopniowo budując sieć zielonych korytarzy. Szersza wizja jest zgodna z europejską koncepcją Greenways, której celem jest ożywienie obszarów wiejskich i promowanie powolnej turystyki.
Greenways są opisywane nie tylko jako fizyczne trasy, ale również jako filozofia podróżowania — „sztuka ożywiania zapomnianych dróg”. Promują one zwolnienie tempa, uważne obserwowanie przyrody i dziedzictwa oraz głębsze doświadczanie miejsc. Podkreśla się tu połączenia: między regionami, przeszłością a teraźniejszością oraz między ludźmi a krajobrazami.
Wywiad podkreśla także silną rolę kobiet w rozwoju ekoturystyki i Greenways w Gruzji. Wiele ról kierowniczych i operacyjnych pełnią kobiety, szczególnie w sektorze hotelarstwa i turystyki społecznościowej. Zamiast traktować to jako formalny projekt równości płci, rozmówczyni opisuje to jako naturalny efekt kompetencji i współpracy, w którym różne umiejętności tworzą wspólny łańcuch wartości. Kobiety są przedstawiane jako szczególnie zaangażowane w zrównoważony rozwój oraz ochronę dziedzictwa kulturowego.
Rozmowa kończy się osobistą refleksją, w której rozmówczyni wyraża pragnienie większej wolności narodowej i demokratycznego samostanowienia, co odzwierciedla szersze społeczne i polityczne aspiracje wykraczające poza rozwój turystyki.
Całość wywiadu przedstawia gruzińską ekoturystykę jako holistyczny system, w którym ochrona środowiska, zachowanie kultury, rozwój obszarów wiejskich i relacje międzyludzkie są ściśle ze sobą powiązane, a kluczową rolę odgrywają storytelling i powolne podróżowanie.
